DIONYSUS - Early Cultivations of the wine

Πρώτες καλλιέργειες του Οίνου

Σύμφωνα με τον Θεόπομπο οι Χιώτες έμαθαν πρώτοι πώς παρασκευάζεται ο μέλας οίνος, τον τρόπο της φυτείας και της καλλιέργειας της αμπέλου, από τον Οινοπίωνα, υιό του ΔΙΟΝΥΣΟΥ. (Αθην. 1.26b)

Ο Απολλόδωρος διηγείται (3.14.7) ότι ο Ικάριος, βασιλεύς στον δήμο Ικαρίας (Αττικής) υποδέχθηκε τον ΔΙΟΝΥΣΟ, ο οποίος του παρέδωσε ένα κλήμα αμπέλου και του εδίδαξε τον τρόπο της παρασκευής του οίνου.

Ο ίδιος μυθογράφος (1.8.1) αναφέρει ότι ο βασιλεύς της Καλυδώνος Οινεύς έλαβε πρώτος από τον ΔΙΟΝΥΣΟ ένα φυτό αμπέλου.

Ο Υγίνος (Αστρον. 2.2) μας πληροφορεί ότι ο ΔΙΟΝΥΣΟΣ εμπιστεύθηκε στον Ικάριο την καλλιέργεια της αμπέλου και την παρασκευή του κρασιού. Ο Ικάριος φύτεψε το αμπέλι και το φρόντιζε, όσο αυτό μεγάλωνε, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Μία ημέρα ένας τράγος μπήκε μέσα στον αμπελώνα και έφαγε όλα τα τρυφερά φύλλα. Ο Ικάριος λυπήθηκε και θύμωσε αντικρύζοντας τέτοια καταστροφή. Σκότωσε τον τράγο και με το δέρμα του έφτιαξε ένα ασκί, το οποίο φούσκωσε με αέρα, το έδεσε και το έρριξε ανάμεσα σε μία ομάδα συντρόφων του, τους οποίους υποχρέωσε να χορέψουν γύρω από το ασκί. Και ο Ερατοσθένης έγραψε: Κοντά στον Ικάριο για πρώτη φορά χόρεψαν οι άνθρωποι γύρω από έναν τράγο.

Ο Διόνυσος ταξιδεύει στη θάλασσα
Κύλικας του Εξηκία (530 π.χ.) (Μόναχο)

Ο ιατρός Φιλωνίδης διηγείται ότι όταν ο ΔΙΟΝΥΣΟΣ έφερε το αμπέλι από την Ερυθρά θάλασσα στην Ελλάδα, πολλοί άνθρωποι απολάμβαναν άκρατον οίνον σε μεγάλες ποσότητες. Από αυτούς, τους μανιώδεις πότες, άλλοι μεν παρέπαιαν, άλλοι δε έπεφταν σε λήθαργο. Κάποτε, όταν μερικοί φίλοι έπιναν σε ένα συμπόσιο, κοντά σε κάποια παραλία, ξαφνικά άρχισε να βρέχη. Οι άνθρωποι έτρεξαν να προφυλαχθούν από την βροχή, ενώ ο κρατήρας που περιείχε λίγο κρασί έμεινε στο τραπέζι και γέμισε με βρόχινο νερό.
Οταν κόπασε η βροχή και γεύτηκαν το μίγμα του κρατήρα, το βρήκαν γευστικότατο, ευχάριστο και χωρίς τις δυσάρεστες γνωστές συνέπειες. Οταν οι Ελληνες γεύονται τον άκρατον οίνον επικαλούνται τον Αγαθό Δαίμονα θέλοντας να τον τιμήσουν που βρήκε το κρασί. Αυτός είναι ο ΔΙΟΝΥΣΟΣ. Μετά το δείπνο όταν πίνουν το πρώτο νερωμένο κρασί επικαλούνται τον ΔΙΑ Σωτήρα ως θεό της βροχής, ο οποίος ήταν ο αίτιος να αναμιχθή το νερό με το κρασί. (Αθήν. 15.675)

Ο Εκαταίος ο Μιλήσιος πιστεύει ότι το αμπέλι βρέθηκε στην Αιτωλία ύστερα από το ακόλουθο περιστατικό:
Ο Ορεσθεύς του Δευκαλίωνος ήρθε κάποτε στην Αιτωλία έχοντας μαζί του έναν όμορφο σκύλο ο οποίος ξαφνικά γέννησε ένα στέλεχος. Ο Ορεσθεύς σκέφθηκε ότι έπρεπε να το φυτέψη και σε λίγο, είδε να φυτρώνη ένα αμπέλι γεμάτο σταφύλια. Αυτός ήταν ο λόγος που αποκάλεσε τον γυιό του Φύλιον. Τούτου δε ο υιός ωνομάσθηκε Οινεύς.

Ο Αθήναιος συμπληρώνει ότι οι παλαιοί Ελληνες αποκαλούσαν τα αμπέλια "οίνας". (Αθήν. 2.35b)

Ο Θεόπομπος ο Χίος ιστορεί ότι τα αμπέλια είχαν ανακαλυφθή στην Ολυμπία κοντά στον Αλφειό ποταμό.
Ενώ ο Ελλάνικος πιστεύει ότι τα πρώτα αμπέλια είχαν φυτρώσει στην Πλιθίνη, πόλη της Αιγύπτου. (Αθ. 1.34a-b)

Η μυθολογία αναφέρει μερικά πρόσωπα με το όνομα Στάφυλος :

1) Ο Αιτωλός βασιλιάς Οινεύς είχε κοπάδια από κατσίκες τα οποία φρόντιζε ο βοσκός Στάφυλος. Αυτός παρακολουθώντας μία κατσίκα η οποία αργούσε να επιστρέψη και όταν επέστρεφε έδειχνε πιο εύθυμη, παρατήρησε ότι αυτή προτιμούσε κάποιο άγνωστο γι' αυτόν φυτό.
Ο Στάφυλος διηγήθηκε το γεγονός στον Οινέα ο οποίος είχε την ιδέα να συνθλίψη τις ρώγες αυτού του φυτού.
Από εκείνην την ώρα είχε ανακαλυφθή το κρασί. Εδωσαν λοιπόν το όνομα του βασιλιά στο νέο αυτό υγρό, οίνος και αποκάλεσαν το φρούτο σταφύλι.

2) Σύμφωνα με την δεύτερη παράδοση ο Στάφυλος ήταν υιός του Σιληνού. Είναι εκείνος που εφεύρε το κρασί και το ανέμειξε με το νερό. (P. Grimal Diction. de la Mythol. σ. 428)

3) Η επικρατέστερη άποψη είναι ότι ο Στάφυλος ήταν υιός της Αριάδνης και του ΔΙΟΝΥΣΟΥ. Γεννήθηκε στο νησί της Λήμνου και είχε αδελφούς τους Θόαντα, Οινοπίωνα και Πεπάρηθο. (Απολλόδ. Επιτομ. 1.9, Πλούταρ. Θησεύς 20)