Τέκνον του ΔΙΟΣ και της Σεμέλης, θυγατέρας του Κάδμου, ο ΔΙΟΝΥΣΟΣ είναι ο θεός της χαράς. Αν και οι δικαιοδοσίες του είναι πολύπλοκες και διφορούμενες, θα παραμένη πάντοτε εκείνος που με τον διθύραμβο και την δραματική τέχνη συνέβαλε καθοριστικά σε ένα από τα ωραιότερα και σημαντικότερα επιτεύγματα του πολιτισμού και της τέχνης της αρχαίας Ελλάδος, το θέατρο.

Ο ΖΕΥΣ προφητεύει ότι ο υιός του, ο ΔΙΟΝΥΣΟΣ, θα φέρη ένδοξο δώρο στους ανθρώπους, την φυτεία του δροσερού, ευωδιαστού καρπού της αμπέλου, του φυτού που γιατρεύει τα πάντα. Ο χαρούμενος ΔΙΟΝΥΣΟΣ θα είναι ο προστάτης του σταφυλιού που διώχνει την λύπη και ο αντίπαλος της ΔΗΜΗΤΡΑΣ. (Νόννος 7.85)

Το έργο του ΔΙΟΝΥΣΟΥ δεν είναι η μέθη και ο οίνος αλλά η δημιουργία διά του οίνου φιλικής διαθέσεως και οικειότητας. Ο Θεός βοηθάει τους ανθρώπους με το κρασί να χαλαρώσουν και να γίνουν προσηνείς. (Πλούταρ. Συμπόσιον επτά σοφών 156)

Ο ΔΙΟΝΥΣΟΣ ανακάλυψε το κρασί, εδίδαξε την καλλιέργεια της αμπέλου και βοήθησε τους ανθρώπους να καλλιεργήσουν χέρσους τόπους. Ανακάλυψε δε και τον ζύθο, ο οποίος παρασκευάζεται από το κριθάρι. Ευγνώμονες οι άνθρωποι του απέδωσαν μεγάλες τιμές. (Διόδωρ. Σικ. 4.2)

Το όνομα του ΔΙΟΝΥΣΟΥ σημαίνει "ο διδούς τον οίνον" (αυτόν που προσφέρει το κρασί).
"Διδοίνυσος" όπως τον έλεγαν στ' αστεία, επειδή κάνει τους περισσότερους από όσους πίνουν "οίεσθαι νούν έχειν" (να νομίζουν ότι έχουν τα λογικά τους) ενώ δεν τα έχουν. Επομένως θα ήταν σωστό να τους αποκαλούμε "οιόνους" επειδή το κρασί γεμίζει τις σκέψεις μας με σφαλερές και απατηλές εντυπώσεις. (Πλατ. Κράτυλος 406c)

Υπάρχει αναλογία ανάμεσα στους μύθους της γέννησης του Βάκχου και του θεού Σόμα. Στην Ινδική Βέδα Σόμα σημαίνει τον χυμό του φυτού που χρησίμευε για τις σπονδές των θεών. Οταν προσωποποιήθηκε η σπονδή και έγινε θεότης, η οποία μεσολαβεί ανάμεσα σε θεούς και ανθρώπους, ο Σόμα επωνομάσθηκε Βίνας δηλαδή αγαπημένος. Οι Αριοι, που ήρθαν στην Ευρώπη και ειδικά στην Ελλάδα, αποκάλεσαν τον χυμό των σταφυλιών οίνο ή vino. (Decharme Ελλην. Μύθολ)